Header Header
۱۲ مهر ۱۳۹۲ - ۰۷:۴۷
كدخبر: ۵۵۲۴۲
دکتر احمد دلبری

دکتر احمد دلبری*- جمعیت سالمندان ایران به سرعت در حال افزایش است. آیا ما به این موضوع به اندازه لازم توجه کرده ایم؟ آیا ما دقت کرده ایم که "سالمندان ایرانی چه می گویند"؟

سالمندي بعنوان يك فرايند زيستي و نه يك بيماري، پديده اي حياتي است كه به تدریج همگان را تحت پوشش قرار مي دهد. اگر چه وجود پديده سالمندي اجتناب ناپذیر است و غیر قابل توقف، لیکن مي توان با برنامه ريزي درست و بكارگيري روشها و مراقبتهاي اصولي از بسیاری از اختلالات و معلوليتهاي اين دوران پيشگيري نمود و يا اينكه آنرا به تعويق انداخت تا در نتیجه بتوان از عمر طولاني همراه با کیفیت زندگی بالاتر، سلامت و رفاه بهتر، كه همواره هدف و آرزوي دولتها و بشر بوده بهره مند گردید.

شیب جمعيت جهان به سرعت متمایل به سمت سالمندي است و بزرگترين بخش اين تغيير در ابتداي قرن بيست و يكم ودر كشورهاي در حال توسعه شکل یافته است. بر اساس آمار سازمان ملل متحد 5/10% كل جمعيت جهان در سال 2007 را سالمندان تشكيل داده كه این رقم در سال 2050 به 8/21% ( 970/1 ميليارد نفر) افزايش خواهد يافت. ايران نيز به دلیل پیشرفت های سیستم بهداشتی درمانی از اين تغييرات جمعيتي مستثنی نخواهد بود. از اینرو پس از تجربه گذر از تغييرات اپيد ميولوژيك بيماريها، افزايش اميد به زندگي، كاهش تدريجي ميزان مواليد،کشور ما نیز الزاما بايستي خود را براي مديريت موج سالمندي در آينده اي نه چندان دور آماده كند. بر اساس سر شماري هاي مركز آمار ايران، نسبت جمعيت سالمند در طي سالهاي 1335 تا 1385 به نسبت 27/2 برابر افزايش يافته و اين در حاليست كه اين ميزان شدت از سال 1415 جهش چشمگیری پیدا كرد و ميزان 2/8 % جمعيت سالمند در سال 1415 به 5/14%، درسال 1425 به 22% جمعيت ( 25 ميليون نفر ) خواهد رسيد و لذا در چنین شرایطی ما با پديده " انفجار سالمندي " مواجه خواهيم شد. براساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران در حال حاضر 8.2 درصد جمعیت کشور ما را سالمندان تشکیل میدهند.

تاکنون در کشور ما علی رغم فعالیت های پراکنده ای که توسط سیستم بهداشتی درمانی انجام شده است، معمولا بار اصلی مراقبت از سالمندان بردوش خانواده ها بوده است. تعهدات دولت و مردم در قبال سالخوردگان، متاثر از سنتهاي مذهبي و ملي در خصوص احترام و نيكي به سالمندان و والدين بوده و توجه ويژه به آنها ملهم از ارزشهاي والاي فرهنگي و مذهبي كشور ما است، این الهام تاثیر قانون گذاری خود را در اصول 21 و 29 قانون اساسي، ماده 192 قانون برنامه سوم توسعه و تداوم آن در قانون برنامه چهارم توسعه هویدا نموده و بدین ترتیب رسيدگي به امور سالمندان مورد تاكيد ويژه قرار گرفته است. خوشبختانه در دولت محترم تدبیر و امید و به ویژه با تاکید وزیر ومحترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی آقای دکتر هاشمی تاکید بسیار ویژه ای بر توجه و پرداختن به مسائل سالمندان می باشد.

برنامه ريزي و ساماندهي مسائل و مشكلات فرا روي سالمندان بعنوان قشر آسيب پذير جامعه، همكاري و همياري تمامي ارگانهاي حمايتي را در سطح ملي و منطقه اي مي طلبد. در سطح وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي بعنوان مهمترين سازمان متولي اين امر، تربيت نيروهاي متخصص جهت سالمندان، انجام امور تحقيقاتي مرتبط با حوزه سالمندان، فراهم نمودن امكانات و منابع كافي مالي و انساني، مراقبتهاي سلامت و پیشگیری و درمان بيماران سالمند بايستي در راس برنامه ها قرار گيرد.

اگرچه پديده پنهان و چندان لمس نشده سالمندي، بعنوان يكي از چالشهاي اصلي نظامهاي بهداشت و درمان و تامين اجتماعي خواهد بود و فشار مضاعفي را از نظر مخارج مربوط به سلامت و تامين هزينه هاي مراقبتهاي طولاني مدت بوجود خواهد آورد ولي بايستي قبل از آنكه اين پديده تبديل به يك بحران گردد براي حل آن تدابيري انديشيده شود و پيش بيني وضعيت آينده از منظر تامين منابع آموزشي، پژوهشي و درماني شرط لازمه برنامه ريزي، تجهیز و آماده گردیدن در مواجهه با موج انفجار جمعيت سالمند است و در صورت عدم اتخاذ تدابیر لازم و سیاست گذاری موثر، یقینا فرجامی جز به مخاطره انداختن سلامت جامعه و بار بسیار زیاد بردوش سالمندان، خانواده ها و سیستم بهداشتی درمانی نخواهد داشت.

راهکارهای فرا روی چالشهای حوزه ی سالمندی بایستی برآمده از نیازهای آنها و خواسته های خودشان باشد و تعیین این نیازها وابسته به مطالعات نیاز سنجی ملی و منطقه ای در کشور خواهد بود. بر اساس مطالعات انجام شده، چالشهای اصلی این حوزه مربوط به افزایش میزان شیوع بیماریهای مزمن و غیر واگیر و مسایل و مشکلات اجتماعی آنان می باشد که راهکارهای ذیل می تواند کمک کننده و راهگشا باشد. لازم به تاکید فراوان است که با توجه به شعار امسال روز جهانی سالمند توسط سازمان بهداشت جهانی که "سالمندان چه می گویند" می باشد لازم است که در تمام برنامه ریزی ها و تصمیم گیریهای سالمندان نظرات ارزشمند و تجربیات آنان شنیده شده و در نظر گرفته شود.

1. با توجه به افزایش میزان شیوع بیماریهای مزمن و غیر واگیر در سالمندان موارد زیر توصیه میگردد:

§ تنظیم سند ملی سلامت سالمندان بر اساس مطالعات ونیازسنجی های معتبر، و در عین حال متناسب بودن با نیازها و شرایط سالمندان کشور توسط تیمهای تخصصی واجرایی

§ به کارگیری روشهای پیشگیری قابل دسترس، ارزان و مناسب، برای جلوگیری از بروز بیماریهای دوران سالمندی و معلولیت های ناشی از این بیماریها

§ انتقال و آموزش دانش به خصوص دانش سلامت به متخصصین و گروهای درمانی شاغل در این بخش، سالمندان، خانواده ها و مراقبین آنها

§ آموزش و گسترش فرهنگ خودمراقبتی به سالمندان برای اصلاح روش و سبک زندگی در جهت ارتقا سلامت آنان

§ ارتقا سلامت سالمندان از طریق افزایش ارتباطات اجتماعی پر کردن اوقات فراغت با استفاده از شیوه ها و علائق نسلی و یا متناسب با زمان موجود ، افزایش فعالیت جسمی و ورزش، اصلاح الگوی تغذیه، پیشگیری از زمین خوردن و کنترل مصرف سیگار

2. با توجه به مشکلات اجتماعی و دیدگاه نامناسب به سالمندی در خود سالمندان، خانواده ها و مرقبین و متخصصان و سیایت گزاران مرتبط با حوزه سالمندی موارد زیر توصیه میگردد:

§ ترویج وآموزش فرهنگ صحیح در نگرش جامعه به پدیده سالمندی به نحوی که سالمندان به عنوان شهروندان ارشد جامعه، یک سرمایه و منبع تجربه، دانش وعشق به نسل قلمداد شوند.

§ مشارکت فعال سالمندان دربرنامه ریزی واجرای تمام مسایل مربوط به سالمندان

§ احترام به سالمندان وتکریم و حفظ منزلت و شان سالمندان در خانواده و جامعه

§ افزایش ارتباط بین سالمندان و نسل جوان جامعه جهت انتقال تجربایت و فرهنگ باارزش ایرانی اسلامی

§ عدم وجود تبعیض به سالمندان علی رغم سن، جنسیت، نژاد یا معلولیت ودسترسی برابر آنان به تمام حقوق و شرایط اجتماعی

§ دسترسی برابر همه ی سالمندان به منابع آموزشی، فرهنگی، معنوی و تفریحی

§ آگاهی سالمندان از همه ی حقوق و قوانین مربوط به خود و موارد سواستفاده یا نادیده گرفته شدن آنان

§ ایجادو تقویت سیستم جامع حمایت اجتماعی سالمندان در جهت افزایش رفاه آنان

§ تقویت و حمایت خانواده ها در جهت جلوگیری از انتقال سالمندان به مراکز نگهداری سالمندان

§ ترویج احداث مراکز نگهداری روزانه سالمندان که در آن به مدت چند ساعت از روز سالمند نگهداری شود

§ بکارگيري سازوکارهايي براي پيشگيري از احساس انزوا و گوشه گيري در افراد سالمند

§ سهيم و فعال نمودن سالمندان در برنامه‌ريزي‌هاي مربوط به خود

§ گنجاندن مراقبت‌هاي بهداشتي سالمندان در مدارس وواحدها دروس تخصصي پزشکان و دانشجويان

§ ايجاد و گسترش رشته درسي تخصصی سالمندی و آموزش افرادی که به هر نحوی با سالمندان تماس دارند

§ فراهم نمودن امکانات بيمه عمومي حداقل براي سالمندان نيازمند

§ استفاده از تبليغات در رسانه‌هاي گروهي جهت مراقبت از سالمندان

3. جهت حداکثر استقلال و جلوگیری از وابسته بودن افراد سالمند به دیگرا ن موارد زیر توصیه میگردد:

§ احترام به حق سالمند وبه رسمیت شناختن زندگی خصوصی او

§ حمایت مالی به فرد سالمند در جهت کاهش وابستگی مالی به او

§ راه اندازی انواع مختلف خدمات و سرویس های مراقبتی برای سالمندان در جهت کاهش وابستگی آنان به دیگران

§ سیستم حمل و نقل مناسب با شرایط سالمندان وامکان دسترسی سالمندان به تمام قسمتها

§ امکان استفاده از ظرفیت کاری و تخصصی سالمند و ایجاد شغلهای مناسب برای سالمندان

§ ایجاد بیمه های مناسب برای سالمندان که انواع خدمات برای سالمندان را تحت پوشش قراردهد

4. با توجه به نامناسب بودن بسیاری از محیط ها برای سالمندان موارد زیر توصیه میگردد:

§ اصلاح محیط خانه و محل زندگی سالمند براساس شرایط جهانی، اجتماعی و اقتصادی هر فرد

§ اصلاح محیط شهری و مکانهای عمومی برا ساس چک لیست شهردوستدار سالمند "تعریف شده از سوی " سازمان بهداشت جهانی درراستای ایمنی، امنیت و مشارکت و حضور هر چه بیشتر سالمندان در جامعه

§ گسترش خانه هاو شهرک های مخصوص و مناسب سازی شده برای سالمندان

§ کمک به جلوگیری ازرفتن سالمندان به خانه های سالمندان

5. با توجه به کمبود اطلاعات مربوط به شرایط سالمندان کشور موارد زیر توصیه میگردد:

§ انجام تحقيقات کاربردی بصورت گسترده و كشوري در مورد نيازهاي سالمندان و خانواده هاي آنان.

§ برنامه ريزي بر مبناي تحقيقات فوق الذكر براي ارائه خدمات حمايتي، بهداشتي و پزشكي به سالمندان تا آنان ضمن حفظ استقلال، امكان زندگي در جامعه برايشان فراهم شود.

§ اطلاع رساني و آموزش مردم براي حفظ سلامت افراد تا همگی بتوانند دوران سالمندي خوبي داشته باشند.

§ بايد توجه داشت تشكيل سازمان هاي مردم نهاد ويژه سالمندان، مي تواند علاوه بر آثار مثبت بر سلامت رواني و اجتماعي و افزايش كيفيت زندگي آنان، بسياري ازمشكلات اين قشر را مرتفع نمايد. اين سازمان ها مي توانند با اهداف پژوهشي، تفريحي، آموزشي، حمايتي و مراقبتي از ساير گروه هاي سني جامعه و متخصصان ذيربط كمك بگيرند.

§ حمايت برنامه‌ريزي شده از سالمندان بر اساس شناخت نياز‌ها، حقوق، آسيب‌ها و خطراتي که با آن مواجهه هستند.

حال که در دولت تدبیر و امید، ایرانیان امیدوار و منتظر روزهای بهتر از قبل میباشند، بیایید دست به دست هم داده و سالمندان عزیزمان را به جایگاه واقعی شان برسانیم. ا امیدواریم و تلاش می کنیم که با تدبیر لازم و هماهنگی همه ی بخش ها گوش جان بسپاریم که سالمندان چه می گویند و آنان را همراهی و حمایت کنیم و چراغ امید را همیشه در دلهایشان زنده نگهداریم چرا که این وظیفه ی شرعی، قانونی، انسانی و ملی همه ی ماست.

*دکتر احمد دلبری- رییس مرکز تحقیقات سلامت سالمندان دانشگاه علوم پزشکی سبزوار



Header