Header Header
۲۳ مهر ۱۳۹۴ - ۰۷:۲۹
كدخبر: ۸۰۲۹۷
پايگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت ا... خامنه اي منتشر کرد

هيئت هاي مذهبي داراي چند ويژگي هستند که آنها را از ساير تشکل ها و جمع ها جدا مي کند: اولين ويژگي شان اين است که توسط مردمي که علاقه مند به اسلام و ائمه   طاهرين عليهم  السلام هستند، اداره مي  شوند و بر محور عشق به ائمه  طاهرين عليهم  السلام تشکيل شده  اند. ويژگي دوم اين است که هزينه  هاي اين هيئت  ها توسط خود مردم تأمين مي  شود و نه دستگاه هاي دولتي و حکومتي. ويژگي سوم هم اين است که سه عنصر «مردم»، «روحانيت» و «مداح» در اين هيئت  ها جمع شده  اند. «مردم» هيئت را تشکيل مي  دهند و هزينه  هايش را تأمين مي  کنند، «روحاني» به عنوان کسي که معرفت و محبت به ائمه عليهم  السلام را گسترش مي  دهد، و «مداح» هم به  عنوان هنرمندي که مي  تواند اين محتوا را به دل و جان مردم منتقل کند، در هيئت حضور دارد.

هيئت هاي مذهبي در طول تاريخ به  خصوص در طول تاريخ تشيع در ايران، عامل اصلي گسترش فرهنگ اسلامي در بين مردم و نهادينه کردن آن بوده  اند. رهبر معظم انقلاب درباره اين موضوع فرموده اند: «ما مسلمان ها و به خصوص ما شيعيان، امتيازي داريم که ديگر مليت ها و اديان اين امتياز را به قدر ما ندارند و آن عبارت است از اجتماعات ديني که به شکل روبه رو، چهره به چهره، نفس به نفس تشکيل مي شود که اين را در جاهاي ديگر دنيا و در اديان ديگر کمتر مي شود پيدا کرد. هست؛ نه به اين قوّت، نه به اين وسعت، نه به اين تأثيرگذاري و محتواهاي راقي.» (1387.4.4)

توصيه هاي رهبر انقلاب به هيئات:

توصيه  هايي که رهبري در مورد هيئات مذهبي مطرح مي  کنند، فراوان و متنوع است اما مي توان آن ها را به طور کلي در شش دسته طبقه بندي کرد:

۱ . فضاي هيئت

درباره  فضاي جلسات، حضرت آقا معتقدند که بايد تلفيقي از عنصر «منطق» و «عاطفه» باشد. ايشان معتقدند اساس حرکت تشيع بر «منطق قوي» و «عواطف» استوار است. يعني اگر جلسه  اي باشد که بحث  هاي استدلالي آن زياد باشد، اما بحث  هاي محبتي و عاطفي آن کم باشد، اين جلسه معمولاً نمي  تواند مخاطب را جذب خودش کند. افراد معمولاً سراغ جلسه  اي مي  روند که بخشي از آن استدلال باشد و بخشي هم عاطفه. اين امتزاج عاطفه و استدلال هميشه مورد تأکيد رهبر انقلاب بوده است. ايشان فرموده  اند: «اولاً اساس حرکت عمومي تشيع علاوه بر منطق قوي بر عواطف بود. از روز اول تا امروز در کنار عقل، عشق حضور جدي داشت؛ براي همين هم حرکت تشيع نابود نشد يعني از بين نرفت و الا بايد صد مرتبه در امواج متلاطم سياست هاي متعرض و عناد  آلود نابود شده بود. منطق قوي است. يعني صرف عواطف نيست، اما منطق تنها هم نيست. عواطف هم با آن درآميخته است. اين از آن جاهايي است که عقل و عشق با هم مي  سازد.» (1381.7.20)

۲ . منبر

ايشان در جلسه اي در جمع فعالان هيئت  هاي رزمندگان اسلام درباره  اهميت و کارکرد منبر در هيئت فرمودند: هيئت  هاي مذهبي بايد کلاس درس باشد. يعني اين طور مي  فرمايند که اگر کسي ۱۰ جلسه يا يک دهه رفت پاي منبري نشست، آخر دهه احساس کند يک مطلب را فهميده است. مثلاً فهميده باشد که خواص و عوام عاشورا چه کساني بودند و چه موضوعاتي موجب شد تا عده اي در برابر امام معصوم عليه السلام قرار بگيرند و او را به شهادت برسانند. لذا ايشان در مورد بحث منبر مي  فرمايند که عزاداري را واقعاً به معناي حقيقي کلمه بايد به صورت کلاس درس دربياوريم. اين حالت را ما الان کم مي  بينيم، به خصوص در هيئت  ها کم مشاهده مي  شود. اين جزو نقص  هاي کار کنوني کشور ماست. اين همه مجالس عزا و اين همه مناسبت  هاي مربوط به وفات و شهادت و ولادت ائمه عليهم السلام که اجتماعات مردم را به صورت طبيعي به وجود مي  آورند يک فرصت بسيار بزرگي است و فرمودند از اين فرصت  ها بايد شما استفاده کنيد. (1386.8.2)

۳ . هيئت نبايد سکولار باشد

در جلسه اي که سال گذشته اعضاي ستاد مرکزي هيئت رزمندگان اسلام خدمت حضرت آقا رسيدند، بنده صحبت کردم و اشاره داشتم که ما در هيئت  ها به شعرا و سخنرانان خودمان گفتيم که بايد به دغدغه  هاي نظام اسلامي که دغدغه مردم هم هست، پرداخته شود و از اين جلسات بايد براي بصيرت  افزايي استفاده شود. ايشان هم بعداً در خلال صحبت خود به همين موضوع اشاره کردند و فرمودند: «يک نکته هم همين مطلبي است که آقاي نجات اشاره کردند که درست هم هست. هيئت ها نمي توانند سکولار باشند؛ هيئتِ امام حسينِ سکولار ما نداريم! هرکس علاقه  مند به امام حسين(ع) است، يعني علاقه  مند به اسلام سياسي است، اسلام مجاهد است، اسلام مقاتله است، اسلام خون دادن است، اسلام جان دادن است؛ معناي اعتقاد به امام حسين(ع) اين است. اين که آدم در يک مجلس روضه يا هيئت عزاداري مراقب باشد که نبادا وارد مباحث اسلام سياسي بشود، اين غلط است.»

يعني هيئت اين نيست که به سياست کاري نداشته باشد؛ چون بعضي سخنران  ها عادت کردند که مي  گويند ما سياسي نيستيم. رهبر انقلاب معتقدند اين عبارت، عبارت صحيحي نيست. ايشان فرموده  اند: «يکي از خصوصيات ائمه  طاهرين اين بوده که همه  آن ها مبارزين و مجاهدين في سبيل ا... بودند. يکي از ائمه  طاهرين را سراغ نداريد که اين ها در موضع مجاهدت و مبارزه قرار نداشته باشد.» (1382.8.2)

اين آموزه و اين خط همان عاملي است که موتور محرکه  شيعه را به کار انداخته است و ما بعد از ۱۳۰۰ سال از ظهور اسلام، شاهد هستيم پرچم شيعه در مناطقي از جهان اسلام بلند شده و اين مسئله باعث عصبانيت سياسيون، متعصبين و متحجرين منطقه و جهان شده است. ما قبل از انقلاب با تمسک به همين آموزه  ها مبارزه مي  کرديم. شهادت  طلبي  ها و مبارزه  ما با طاغوت از همين منبرها شروع  شد. يعني اين که حضرت امام(ره) عصر روز عاشوراي سال ۴۲ تشريف مي  برند به مدرسه فيضيه و آن منبر معروف خود را مي روند و خطاب به شاه مي  گويند که اي جناب شاه! من به تو نصيحت مي  کنم، دست از اين اعمال و رويه بردار، من ميل ندارم که اگر روزي ارباب  ها بخواهند تو بروي، مردم شکرگزاري کنند؛   من نمي  خواهم تو مثل پدرت بشي و شروع مي  کنند به شاه نصيحت کردن. بنابراين حضرت امام در برهه  هاي مختلف از عاشورا و تاسوعا و اربعين و محرم و صفر استفاده کردند براي پيروزي نهضت عليه رژيم. اين يعني هيئت سياسي.

همچنين پس از پيروزي انقلاب هم ما از اين ظرفيت استفاده کرديم. يعني ما در دفاع مقدس با تمسک به مبارزه و شهادت  طلبي ائمه عليهم  السلام بود که رزمندگان خودمان را تشويق مي  کرديم؛ رزمندگان ما با سربندهاي «يا فاطمة الزهرا» و «يا حسين» به جبهه ها  رفتند و در آن جا هم مي  گفتند که ما مي  خواهيم همان طور که امام حسين عليه  السلام شهيد شد، شهيد شويم.

پس معرفت زايي و شناخت بايد از مهم ترين کارکردهاي هيئت  باشد. يکي از مهم ترين کارها اين است که به مردم بگوييم «هويت حسيني» و «هويت يزيدي» در دوران حاضر مربوط به چه کساني است. چنانچه رهبر انقلاب فرموده اند: «فهميدن قضيه عاشورا فقط در تاريخ نيست، در هر زماني بايد ديد عناصر تشکيل دهنده هويت يزيدي کجا پيدا مي شود؟ آن  گاه در مقابلش بايد عناصر تشکيل دهنده  هويت حسيني را به ميدان آورد. منبر بايد انسان ساز باشد، انديشه ساز باشد. روضه و نوحه و سينه زني بايد فضا را از مسائل زنده  حسيني، معرفت و آگاهي پر کند.» (1387.1.23)

۴ . مداح هيئت

راجع به مداحي به  طورکلي نظر رهبر انقلاب اين است که اگر محتواي شعر و نوع خواندن آن مداح هنرمندانه باشد بعضاً تأثيرش از دو يا سه منبر هم بيشتر است. بارها ايشان در صحبت  هاي خود فرموده اند که مداح باعث «معرفت  افزايي» به افراد مي  شود. ايشان مداحي را «جوشاندن چشمه  هاي عواطف در دل  ها» مي  دانند: «مداحي، معرفت افزايي است. مداحي، پراکندن معرفت و حکمت و اميد و عقيده  راسخ است. مداحي، جوشاندن چشمه هاي عواطف در دل هاست؛ با استفاده  از هنر شعر، هنر آواز، هنر اجرا.» (1392.2.11)

يک موقع يک فردي راجع به واقعه   کربلا داستاني مي  گويد که داستانش، هم خيلي زيبا و هم خيلي حزن  انگيز است؛ آن فردي هم که مي  شنود متأثر مي  شود؛ اما يک فرد ديگري مي  آيد همين داستان زيبا را تبديل به فيلم يا تئاتر يا يک اثر هنري مي  کند و آن وقت خيلي اثر مي  گذارد بر قلوب انسان ها؛ اثري که درازمدت است. کار مداح هم مانند کار يک هنرمند است که يک موضوع را با استفاده از نوا و صداي خوش و هنرمندانه به مخاطب عرضه مي کند که موجب اثرگذاري بيشتر آن مي شود. رهبر انقلاب در يک جايي فرموده اند: «در کار مداحىِ شما چند چشمه  هنري وجود دارد: شعرتان هنر است؛ صدايتان هنر است؛ آهنگي که انتخاب مي کنيد، هنر است؛ اشارات و کارهايي که انجام مي دهيد، هنر است. » (1377.7.19) لذا مي  گويند در مداحي، شعر خوب و هنرمندانه خواندن بسيار مهم است.

۵ . اشعار مداحي

راجع به بحث شعر، حضرت آقا مي  گويند شعري را قبول داريم و مي  گوييم که اين شعر براي مجلس امام حسين عليه السلام خوب است که واجد چند خصوصيت باشد. فرموده  اند شعر بايد «محکم»، «قوي»، «خوش   مضمون» و «قانع کننده» باشد: «شعر شما بايد خوب، محکم، قوي، خوش مضمون و قانع کننده باشد. گاهى قصيده اى که شما مى خوانيد، به اندازه  چند منبرِ يک منبرىِ خوش بيان تأثير مى گذارد. گاهى يک بيت شعرِ بجا به قدر يک کتاب قيمت دارد. اينها آسان و مجانى به دست نمى آيد. انسان بايد زحمت بکشد، کار و تلاش کند، شعر خوب را بيابد، آن را حفظ کند و بخواند.» (1377.7.19)

درباره   خصوصيت ديگر شعر فرموده  اند که بايد داراي مفاهيم اسلامي باشد و صرف قشنگ و جذاب بودن کفايت نمي کند. مثلاً بعضي از اشعاري را که مداحان مي  خوانند قشنگ است و آدم خوشش مي  آيد، اما هيچ مفهوم اسلامي همراهش نيست. افراد هم مي  آيند و همراهش گريه مي  کنند اما معرفتي در آن نهفته نيست. به همين دليل ايشان فرموده اند: «يکي از چيزهايي که بايد در اين اشعار باشد، عبارت از مفاهيم بلند اسلامي - مثلاً در باب توحيد يا نبوت - است. بهترين اشعار قدما در باب توحيد و نبوت، همين مدايحي است که شعراي بزرگ ما در مقدمه  ديوان ها و مثنوي هايشان ذکر کرده اند و گفته اند.» (1368.10.28)

۶ . سبک و آهنگ مداحي

درباره  سبک هايي هم که مداحان براي سرود ها و نوحه هاي خود در ايام ولادت و شهادت انتخاب مي کنند، ايشان توصيه ها و نکاتي دارند.

اولين نکته  اي که ايشان راجع به سبک روي آن تأکيد دارند، «توجه به موسيقي اصيل ايراني» است؛ ايشان معتقدند بسياري از گوشه  هاي موسيقي ايراني برگرفته از مرثيه  ها و مداحي  هاست.

يعني بسياري از موسيقي  هايي که الان مرسوم است و آهنگسازان ما در دستگاه  هاي مختلف مي  سازند، برگرفته از مرثيه  هاي مداحي هاي قديمي در ايران است. بنابراين مداحان مي توانند از اين موسيقي اصيل سنتي ايران که اتفاقاً داراي تنوع زيادي هم هست، براي ساخت سبک ها و آهنگ هاي خود استفاده کنند.

مهم ترين نکات

فضاي جلسات مذهبي بايد تلفيقي از منطق و عاطفه باشد

اين که هيئت عزاداري مراقب باشد که وارد مباحث اسلام سياسي نشود، غلط است

معرفت زايي و شناخت بايد از مهم ترين کارکردهاي هيئت ها باشد

اشعار مداحي بايد محکم، قوي، خوش مضمون و قانع کننده باشد

در انتخاب سبک مداحي بايد به موسيقي اصيل ايراني توجه شود

مداحي، جوشاندن چشمه هاي عواطف در دل هاست


Header