Header Header
۳۱ تير ۱۳۹۴ - ۱۶:۱۲
كدخبر: ۹۱۹۸۳
 «ايرانِ پساتحريم و فرار مغزها» عنوان يادداشت روز روزنامه شرق به قلم مهدي زارع (عضو هيأت‌علمي پژوهشگاه زلزله‌شناسي) است که مي‌توانيد آن را در ادامه بخوانيد:

توافق هسته‌اي که در ٢٣ تيرماه پس از مذاکرات ٢٣ماهه در وين بين ايران و کشور‌هاي ١+٥ به‌دست آمد، قطعا خبر خوشي براي جامعه علمي و پژوهشگران ايران است. اين خبر خوش تنها از ديدگاه مديريت و انجام اين کار توسط مديران دانشمند و با کيفيت و استاندارد بالاي بين‌المللي مانند دکتر «ظريف» و دکتر «صالحي» و همکارانشان در به‌سرانجام‌رساندن يک پرونده مهم کشور در عرصه بين‌المللي توسط نخبگان دانشگاهي ايران نيست. جنبه مهم، فضاي مثبتي است که انتظار مي‌رود در زمينه تبادلات بين‌المللي علمي و فناوري در کشور ما پديد آيد. نکات مهمي از اين ديدگاه مطرح است که بايد در فضاي پساتحريم به آن توجه کرد: 

١- توسعه پروژه‌هاي بزرگ علمي (کلان‌طرح‌ها) و همکاري‌هاي بين‌المللي، امکان و سرعت بيشتري براي پيشرفت در کشور ما خواهد يافت. بسياري از زمينه‌هاي تخصصي علمي مانند زلزله‌شناسي اساسا جنبه‌اي بين‌المللي و جهاني دارند و امروزه در فضاي تحريم بسياري از کارکردهاي زلزله‌شناسي عملا مانند آن است که در استفاده از فناوري اطلاعات، رايانه‌اي را از اينترنت قطع کرده و انتظار داشته باشيم تا کارايي رايانه مزبور مانند کارکرد آن در هنگام اتصالش به شبکه باشد! به‌روزکردن و ساخت و توسعه تجهيزات داخلي براي فناوري‌هاي پيشرفته مي‌تواند در تعاملات و ارتباطات بين‌المللي سرعت و دقت و کيفيت بالاتري بيابد. 

٢- گاه سخن از تحريم‌ها به‌عنوان فرصتي که در آن مي‌توان به نيروي خودي و داخلي اتکا کرد، تا جايي پيش مي‌رود که محروميت از تبادل و تعامل بين‌المللي براي حفظ استانداردهاي فني ايمني را از ياد مي‌بريم. يادمان باشد که در فضاي تحريم‌ها بسياري از هم‌وطنان ما به‌دليل استفاده از فناوري‌هاي با کيفيت پايين و غيرروزآمد و غيراستاندارد، آسيب‌هاي سختي (تا حد ازدست‌دادن جانشان) ديدند. نمونه مهم و دلخراش اين موضوع سقوط هواپيماهاي ايراني در سال‌هاي اخير و تصادفات رانندگي در خودروهاي وارداتي يا مونتاژ داخل با کيفيت پايين (به‌ويژه در آتش‌سوزي‌ها) و همچنين محدودشدن دسترسي به داروهاي بيماري‌هاي خاص و خطرناک است. 

٣- در فضاي تحريم‌ها، بسياري از تجهيزات و امکانات علمي در کشور به‌عنوان «کاربرد احتمالي دوگانه» دچار منع واردات شدند. بسياري از تجهيزاتي هم که براي نصب و راه‌اندازي آنها از قبل هزينه شده بود عملا بلااستفاده شده‌اند. چراکه با ديدي بسيار سختگيرانه و صرفا با درنظرگرفتن «احتمال» کاربرد آنها در مقاصد مرتبط با برنامه‌هاي هسته‌اي و نظامي عملا دسترسي به کمترين تجهيزات جدي براي نصب و روزآمدکردن اين سامانه‌ها امکان‌پذير نبود. از اين دست مي‌توان به تجهيزات پيشرفته مربوط به سامانه‌هاي هشدار سوانح طبيعي اشاره کرد که در سال‌هاي اخير عملا در کشور ما توسعه نيافتند و اين در حالي بود که بسياري از کشورهاي آسياي‌غربي و جنوبي و اروپاي‌شرقي که در زمينه‌هاي مرتبط در سال‌هاي قبل از ٢٠٠٠ از ما بسيار عقب‌تر بودند عملا در سال‌هاي اخير شبکه‌هاي مرتبط با اين سامانه‌هاي هشدار را در جهت کاهش ريسک سوانح طبيعي در کشور خود نصب کرده‌اند (نمونه‌ها از ترکيه، مالزي، اندونزي و پاکستان، تا روماني، بلغارستان و... فراوان هستند) و ما هنوز در اين زمينه موفق نبوده‌ايم. 

٤- «توسعه همکاري‌هاي بين‌المللي علمي با کشورهاي رده‌اول علمي در دنيا» از اين پس قابل انتظار خواهد بود. 
اين نوع همکاري‌ها در سال‌هاي اخير در کشور ما بسيار محدود شدند و عملا به همکاري بين دو استاد (ايراني و خارجي) يا همکاري محدود در سطح دو لابراتوار صرفا در جهت فرصت‌هاي محدود پژوهشي براي بعضي دانشجويان دکترا بوده است. انجام پروژه‌هاي مهم و «واقعا مشترک» در قالب همکاري‌هاي دوجانبه و چندجانبه بين‌المللي از اين پس مورد انتظار خواهد بود. 

٥- بسياري از طبقه تحصيل‌کرده جديد به‌ويژه آنها که اکنون به‌تازگي درجه فوق‌ليسانس يا بالاتر يا زمينه‌هاي خاص تخصصي را در کشور (يا خارج از کشور) با موفقيت مي‌گذرانند و مايلند در داخل کشور مشغول به فعاليتي در زمينه کار و تخصص علمي خود شوند، عملا چنين امکاني نمي‌يابند. اکنون و در فضاي پساتحريم انتظار مي‌رود اين طبقه متوسط جديد که در زمينه‌هاي مختلف علمي صاحب تخصصي شده‌اند بتوانند با ايجاد فرصت‌هاي شغلي تازه در داخل کشور مشغول کار شوند. 

براي نگارنده هيچ‌چيز تلخ‌تر از آن نيست که بسياري از دانشجويان خوب خود را ببينيم (و متأسفانه در سال‌هاي اخير به فراواني مي‌بينم!) که به‌دليل نبود فرصت مناسب شغلي هرسال بيشتر از سال قبل مجبور به مهاجرت مي‌شوند.

Header