Header Header
۱۲ آذر ۱۳۹۵ - ۰۷:۰۸
كدخبر: ۹۶۵۵۲
اجازه بدهید مطلب خود را با چند مثال ساده آغاز کنم. یک فارغ‎التحصیل دانشگاه، با انرژی و شور وارد یک سازمان دولتی می‎شود. در ابتدا، برای بهبود اوضاع سازمان ایده می‎دهد و تلاش می‎کند. 
حتی ممکن است در روز بیش از 5 ساعت کار مفید انجام دهد. اما وقتی 5 سال بعد سراغ این فرد بروید به احتمال زیاد گوشه‎ای از سازمان سر در لاک خود فرو برده و به اندازه‎ای کار می‎کند که صدای رییسش درنیاید. 
به قول کارکنان قدیمی‎تر سازمان، دیگر نرم‎شکنی نمی‎کند! 
به نظر شما چه چیزی رفتار این فرد را عوض کرده است؟ 

خانواده‎ای را در نظر بگیرید که برای تربیت اخلاقی فرزند خود بسیار وقت گذاشته است. 
این خانواده سعی کرده به فرزند خود بیاموزد که دروغ نگوید، صادق باشد و به‎عبارتی، خودش باشد. 
وقتی این فرزند وارد جامعه می‎شود و تعاملاتش با بخش‎های مختلف جامعه افزایش می‎یابد به احتمال نه‎چندان کمی، تبدیل به فردی می‎شود که دروغ می‎گوید و تزویر می‎کند. 
چرا این اتفاق می‎افتد؟ 
آیا می‎توان این‎گونه برداشت کرد که ساختار جامعه، فرد را وادار می‎کند برای پیشبرد زندگی روزمره خود و به بن‎بست نرسیدن، دروغ بگوید و ظاهرسازی کند؟ شاید.

  هم‎وطنانی را در نظر بگیرید که در خیابان‎های خودمان، رانندگی‎های عجیب و غریب می‎کنند، روی زمین زباله می‎ریزند، به حقوق هم تعدی می‎کنند، اما زمانی که همین افراد در فضای یک کشور توسعه‎یافته اروپایی قرار می‎گیرند، گویی به انسان دیگری تبدیل می‎شوند. چه تحلیلی می‎توان روی این موضوع داشت؟ این فرد، همان فرد قبلی است، با همان سطح تربیت و تفکر. 
اما چه شده که دو رفتار کاملا متضاد، در دو موقعیت متفاوت از خود نشان می‎دهد؟

پاسخ هر سه مثال بالا را می توان در "ساختار سیستم" یافت. 
البته مطرح کردن نقش کلیدی ساختار سیستم، نافی نقش و اراده افراد در انجام یک رفتار نیست، اما باید پذیرفت اکثریت جامعه به‎شدت تحت تاثیر ساختار سیستم‎های اطراف خود هستند.

پیترسنگه، در کتاب پنجمین فرمان آورده است:
"نگرش سیستمی به ما می‎گوید که برای فهمیدن مشکلات اساسی، لازم است به مسائلی فراتر از اشتباهات فردی و بخت و اقبال نامساعد بپردازیم. 
باید از وقایع و شخصیت‎ها بالاتر برویم. باید به عمق ساختاری پی ببریم که رفتار و اعمال افراد را شکل می‎دهد. 
نگرش ژرف و متفاوت این است که پی ببریم چگونه سیستم، خود به وجود آورنده رفتار خود است".

مهدی شامی زنجانی (عضو هیات علمی دانشگاه تهران)


مطالب مرتبط :
Header